Energiebewust kiezen met de energieprestatie  (wordt nog aan 
gewerkt)

Door de nieuwe energieprestatie norm worden huizen en hun installaties vaak ontworpen met als doel op een zo voordelig mogelijk manier aan de nieuwe regels te voldoen. Daarbij wordt vaak voorbij gegaan aan de wensen van de individuele bewoners. Op deze website wordt meer informatie gegeven over waarmee je rekening moet houden, welke vragen je moet stellen en hoe je het verder kan aanpakken.

 

De energieprestatie wordt door de overheid gebruikt om de minimale energetische kwaliteit van nieuw te bouwen woningen vast te leggen. Iedereen die een nieuw huis wil gaan bouwen heeft er mee te maken; of je nu zelf wilt bouwen of dat je woningcorporatie bent of projectontwikkelaar.  En ook de huurders van woningen. Want zij krijgen een woning aangeboden inclusief een complete energiezuinige installatie voor verwarming, ventilatie en tapwater; maar bij die keuze zijn ze meestal heelmaal niet betrokken. Op papier is de woning energiezuinig. Maar hoe gaat dat in de praktijk?

De energieprestatie-eis (EPC) gaat per 1 januari 2011 van 0,8 naar 0,6. Dat is een besparing van gemiddeld 25% voor alleen het gebouwgebonden energiegebruik.  Dat is heel zuinig. In de praktijk kan dat heel anders uitpakken. 

De energieprestatie methode werkt zo: je berekent een energiebudget uit de energieprestatie-eis x de grootte van de woning. Vervolgens moet je uitrekenen hoeveel energie de woning werkelijk gebruikt aan de hand van woningkenmerken, de isolatie, de kierdichting, de installaties, het ventilatiesysteem, etc.   

De woningen zijn vanaf volgend jaar in principe heel energiezuinig. Bij de berekening van het energiegebruik wordt uitgegaan van een standaard bewonersgedrag. Er wordt geen rekening gehouden met individuele gewoontes en gedrag. Individuele mensen gedragen zich meestal anders. Bijvoorbeeld stellen ze een hogere temperatuur in, of ze hebben behoefte aan meer ventilatie. In grote gezinnen wordt meer gedoucht dan in kleine gezinnen. En er zijn mensen die het overdag warm willen hebben maar 's nachts de verwarming uitzetten en slapen met de ramen wijd open. Ook de buitentemperatuur en de hoeveelheid zon  waar in de berekeningen vanuit is gegaan kan behoorlijk afwijken van waarmee wordt gerekend. Dit alles leidt er toe dat het energiegebruik soms veel hoger is dan dat je zou verwachten. 

Het is daarom belangrijk om, voordat je een keuze maakt uit een verwarmingsinstallatie of een ventilatiesysteem, eerst na te denken over je eigen gewoontes. Daarmee moet je dan laten voorlichten over wat de invloed is op het energiegebruik en of de beoogde installatie wel bij je past. Vloerverwarming is bijvoorbeeld een mooi energiezuinig systeem, maar als je het ‘s-avonds snel warmer wilt hebben kan dat misschien alleen met een elektrisch ventilator kacheltje; dat gaat veel stroom kosten. (in 25% van de huizen met vloer verwarming gebruiken de bewoners een elektrisch kacheltje (!). En als je gevoelig bent voor hooikoorts is natuurlijke ventilatie via roosters in de ramen misschien niet zo'n goed idee en wil je een ventilatiesysteem dat de lucht filtert voordat die naar binnen komt.

Wat moet je doen om een energiezuinig huis te bouwen?

Om aan de nieuwe energieprestatie eisen te voldoen moet je er eerst voor zorgen dat je een energiezuinig huis bouwt. Hoe compacter je huis hoe minder het energieverlies. Maar vooral de detaillering en materiaalkeuze is belangrijk:  extra isolatie in de gevel, vloer en dak, isolatieglas van hoge kwaliteit en geen koudebruggen (bijvoorbeeld een ongeïsoleerde verbinding van de vloer op de fundering). Als je het hebt over isolatie dan moet je denken aan een isolatiewaarde van Rc=4 m2K/W. Dat is ongeveer 12-16 cm isolatie.

De installatie moet een hoog energetisch rendement hebben. Maak gebruik van warmteterugwinning op ventilatielucht of douchewater. En  je moet altijd één of andere vorm van duurzame energie toepassen. Zonder dat is het vrijwel onmogelijk om te voldoen aan de nieuwe regels. Bekende vormen van veel toegepaste duurzame energie zijn: zonnewarmte, bodemwarmte en zonnestroom.

Houtskeletbouw of traditionele bouw (beton, baksteen, kalkzandsteen etc.)

Een keuze tussen houtskeletbouw of traditionele bouw is vanuit energiebesparing minder belangrijk: beide bouwmethoden kunnen leiden tot energiezuinig woningen. Bij houtskeletbouw moet je er op letten dat de temperatuur vooral in de zomer niet te hoog wordt vanwege de zon. IN de energieprestatie norm komt houtskeletbouw er wat slechter af omdat de kans op oververhitting groter is. Men gaat er in de bij de opstelling van de bouwvoorschriften vanuit dat mensen dan sneller geneigd zijn om een airconditioning te kopen bij een bouwmarkt. Nu moet de architect er voor zorgen dat hij dit op een of andere manier compenseert. Een goede mogelijkheid is om bij houtskeletbouw de vloeren te voorzien van een zandcement afwerklaag.  Een voordeel van houtskeletbouw is de prijs, de duurzame bouwmethode (minder CO2 belasting van het milieu door de bouwmaterialen) , de bouwsnelheid en dunnere buitenwanden bij een zelfde isolatie. Een voordeel van traditionele bouw is dat het een stabieler binnen klimaat heeft. Maar alle voor- en nadelen hebben vooral ook te maken met het ontwerp.  Vraag de architect naar de energieaspecten en comfortaspecten.

 

 

Temperatuuroverschrijding:

Huizen worden beter geïsoleerd. De zomers worden warmer en de winters lijken kouder. Verwarmen in de winter is vaak makkelijker dan koelen in de zomer. Om deze reden moeten architecten alles uit de kast halen om een huis te maken dat en energiezuinig is in de winter en in de zomer niet oververhit raakt. Tegen oververhitting kan je het volgende doen:

Zonwering:
Kies een automatische zonwering die ook overdag als je niet thuis bent de zon afschermt. Als je dan thuis komt is je huis nog steeds behaaglijk.
Een lichtsensor signaleert de aanwezigheid van zon en zorgt voor de bediening. Een windsensor zorgt er voor dat de zonwering wordt opgetrokken als het te hard gaat waaien zodat er geen stormschade ontstaat.

Nachtventilatie:
Ventileer de woning als het buiten koeler is dan binnen. Dat kan door het openen van ramen. Maar een modern ventilatiesysteem  kan zo ingericht worden dat dit automatisch gebeurt dia roosters. (Voorkomt inbraak)

Bodemtemperatuur als koeling:
Als je gebruik maakt van een warmtepomp op bodemwarmte dan ligt het voor de hand om je huis te koelen met de bodemtemperatuur. Deze wordt via de vloerverwarming/koeling aan de ruimte afgegeven. Of beter: de warmte wordt onttrokken aan de vertrekken en via de vloeren naar de bodem toegevoerd. Het voordeel daarvan is dat de bodem wordt opgewarmd voor later gebruik in de winter (geregenereerd).

Bodemkoeling en zonwering niet altijd samen mogelijk
Soms is het noodzakelijk om, bij toepassing van een warmtepomp op bodemwarmte, de bodem te koelen (regenereren), omdat er in de winter teveel warmte aan is onttrokken door de warmtepomp. De warmtepomp krijgt daardoor een lager rendement. Als dat zo is, dan kan je beter geen zonwering toepassen omdat de zon via de vloer naar de bodem wordt gevoerd.
Als je wel zonwering wilt toepassen, bijvoorbeeld om verkleuring van je stoffering en meubels tegen te gaan, dan moet je bij de leverancier van het systeem vragen of dat niet tot een te laag rendement leidt van de warmtepomp en daarmee tot een te hoge elektriciteitsrekening! Vraag garantie!

 

Verwarming en tapwater

Om aan de nieuwe eis van EPC ≤ 0,6  te voldoen heb je feitelijk de keus uit twee installatieprincipes:

Als je alleen een HR-ketel toepast, dan is het vrijwel onmogelijk om aan de nieuwe eisen te voldoen. Hoe goed je je huis ook laat isoleren of ventileren. Een zogenaamde HR-e ketel die zowel warmte als stroom levert is vooral gunstig als je veel warmte nodig hebt zoals bij slecht geïsoleerde bestaande woningen. Voor nieuwbouw zijn ze vooralsnog niet echt voor de handliggend.

Natuurlijk kan je ook andere combinaties maken, maar in de basis zijn de warmtepomp of zonneboilercombi de enige mogelijkheden om aan de eisen te voldoen.

 

HR-combi-ketel met een grote zonneboiler.
Een HR-combiketel met grote zonneboiler levert warm water en verwarming. Bij een grote zonneboiler moet je denken aan 6 - 10 m2 collectoroppervlak en een opslagvat van 600 liter of meer. De verwarming is bij voorkeur een laagtemperatuur systeem aangesloten op vloer- of wand verwarming. Dat geeft theoretisch het beste rendement. In de praktijk zetten veel mensen de temperatuur wat hoger waardoor dit voordeel weer verloren gaat. Dan kan je eigenlijk net zo goed een warmte afgiftesysteem hebben met radiatoren. of een combinatie van radiatoren op de verdieping en vloerverwarming op de begane grond. Dat systeem zorgt ervoor dat je slaapkamer sneller op temperatuur is als je de verwarming aanzet bijvoorbeeld na een periode dat je flink lang hebt geventileerd met de ramen open.

Een zonneboilercombi werkt op zonne-energie en op gas. Gas is een fossiele brandstof die zorgt voor CO2 emissies. Het zou ook kunnen met biogas, maar het opwekken van biogas is op veel locaties nog geen optie.  Daardoor is het verwarmen op gas minder goed voor het milieu dan een all electric huis op groene stroom.

 

Combi-Warmtepomp op bodemwarmte
Een elektrische warmtepomp heeft als voordeel dat er geen gasaansluiting meer nodig is in de woning maar alleen een aansluiting voor elektriciteit. koken doe je dan ook op elektriciteit. Veel bewoners geven nog steeds de voorkeur aan koken op gas. Dat kan dan niet meer. Een nadeel van één elektriciteitsaansluiting is dat het meteen een hele zware moet zijn. Vraag daarom vooraf naar de aanluit en afname tarieven.

Een warmtepomp heeft een hoog rendement, gerekend vanaf de elektriciteitsmeter: Iedere kilowattuur (kWh) die je afneemt ontrekt ook nog eens 3-4 kWh warmte uit de bodem. Die warmte is gratis, maar er moet wel een bron worden aangelegd. Die gaat soms wel tot 200 meter diepte. Om de prijs te drukken worden soms collectieve bronnen aangelegd waarop meerdere huizen zijn aangesloten.

Als je een warmtepomp toepast en die maakt gebruik van grijze stroom (stroom opgewekt met fossiele brandstof of atoomkracht), dan is het rendement van de totale keten van fossiele brandstof tot warmte in de woning een stuk minder omdat het gemiddeld energetisch rendement van het openbare net slechts 39% bedraagt. Het energetisch rendement over de totale keten is dan ongeveer 150%. Dat is nog altijd beter dan dat van een HR-ketel op gas. Als je een warmtepomp laat werken op groene stroom dan is het vanuit het CO2 beleid bezien een prachtige oplossing.

Bij een combiketel moet vooral gelet worden op het warmwater gebruik. Als je als gezin met vier kinderen ieder een 5-10 minuten douchet, dan kan je energieverbruik, snel oplopen als de boiler te klein is en er elektrisch wordt naverwarmd. Vraag naar de specificaties: hoeveel en hoe vaak wil je douchen en  is mijn warmtepomp hiervoor geschikt?

Bij een warmtepomp hoort een laagtemperatuursysteem. Een dergelijk systeem reageert traag op de instellingen van de gebruiker. Als de bewoner het warmer wil hebben kost dat even tijd. Niet voor alle bewoners is dat prettig. Als je overdag een koel huis wilt hebben en 's avonds extra wilt verwarmen moet je geduld hebben of wat vaker gebeurt; mensen zetten dan een elektrisch ventilatorkacheltje aan.  Vraag hoe snel het systeem reageert dat bij jou wordt geïnstalleerd en vraag naar ervaringen van anderen.

Een warmtepomp onttrekt warmte aan de bodem. De bodem koelt af. Daardoor loopt het rendement terug van de warmtepomp en gaat het elektriciteitsverbruik omhoog. De bodem moet daarom weer worden opgewarmd (geregenereerd). Dat kan in de zomer als er in de vertrekken moet worden gekoeld. Dan zorg je ervoor dat de vloer wat koeler is. De warmte uit de vertrekken wordt dan via de vloeren naar de bodem afgevoerd. Soms is het dan beter om geen gordijnen of zonwering toe te passen. Veel bewoners willen dat wel. Vraag hiernaar en kijk of het bij jou gedrag past.

Combiwarmtepomp op buitenlucht
In plaats van warmte te onttrekken aan de bodem kan je ook de buitenlucht gebruiken. Dat heeft als voordeel dat je geen dure bron hoeft te maken. Het heeft ook een nadeel; als het buiten koud is dan loopt het rendement van de warmtepomp terug. Bij temperaturen om en nabij het vriespunt en lager soms to ongeveer 100%. Dan verwam je als het ware rechtstreeks met stroom. Daardoor loopt het elektriciteitsgebruik sterk op.

Om warmte aan de de buitenlucht te onttrekken is een warmtewisselaar nodig en een behoorlijke ventilator omdat lucht niet zoveel warmte opnemen. Er moet veel buitenlucht langs de wisselaar worden geleid. Er wordt dan een ventilatorunit toegepast die uit zich zelf ook veel stroom kan gebruiken. Vraag of die ventilatorenergie ook in de energiebalans is meegerekend en laat berekenen wat de totale elektriciteitskosten per jaar bedragen. Vooral ook aandacht voor de koude dagen!
Een ander aandachtspunt is het geluid dat een ventilator produceert. Als de unit gewoon aan de gevel hangt dan kan dat leiden tot klachten uit de omgeving. De ventilator zal dag en nacht draaien, zomer en winter. Het wordt nooit meer helemaal stil. En zelfs is de maximaal toegestane 30dB geluidsbelasting voor veel mensen hinderlijk. De ventilator moet daarom zo worden geplaatst dat die helemaal niet meer hoorbaar is. Soms maakt men onder het dakbeshot hiervoor een afgeschermde ruimte. Kijk of dat mogelijk is. Vraag de leverancier om samen met de architect er voor te zorgen dat er op geen enkele geluidshinder is.
 

Combiwarmtepomp op ventilatielucht
Als je van plan bent om een ventilatiesysteem te kiezen waarbij de lucht rechtstreeks van buiten komt en mechanisch wordt afgezogen, dan kan je de warmte die je anders naar buiten gooit via een wisselaar toevoeren naar een warmtepomp. je kan dan geen gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning toepassen of "vraaggestuurd ventileren": je hebt ventilatielucht nodig voor de warmtepomp. Het lijkt daarom een niet zo'n voor de hand liggend systeem: ventileren voor warmtapwater en verwarming. In de bestaande woningbouw wordt het toegepast als warmtepompboiler voor de bereiding van warm tapwater. Ook wordt het gecombineerd met buitenlucht ventilatie. Belangrijk is om te vragen naar de specificaties; hoeveel warmte en warmwater mag ik op rekenen? Wanneer wordt het tapwater elektrisch naverwarmd? Wat zijn de jaarlijkse kosten??

Collectieve energiesystemen met warmtelevering van buiten de woning of gebouw
Stadsverwarming of een collectief systeem met  warmtekrachtkoppeling en een grote warmtepomp zijn ook mogelijk om aan de eisen te voldoen. Bedenk wel dat iedere organisatie die in de keten wordt opgenomen van energiewinning tot levering aan de woning onkosten voor onderhoud en exploitatie en administratieve handelingen maakt. Deze worden verwerkt in de energieprijs aan de consument. Doordat er grootschalig energie wordt ingekocht zou het goedkoper kunnen zijn, maar in de praktijk zijn de meeste collectieve wijk of stadsverwarmingssystemen voor de consument niet voordeliger dan gewoon een gas- of elektriciteit aansluiting.

 

Ventilatie

Waaraan moet een ventilatiesysteem voldoen?

Voorwaarde is dat deze systemen goed worden ontworpen, goed worden aangelegd en dat het ventilatiesysteem zorgvuldig wordt ingeregeld. Stel bij een ventilatiesysteem de volgende aandachtspunten aan de orde. Een ventilatiesysteem moet voldoen aan:

 

Welke systemen zijn er?

Voor ventilatie zijn drie systemen geschikt die leiden tot een goed binnen klimaat en een laag energiegebruik.

Er zijn nog veel meer ventilatiesystemen op de markt. Meestal zijn het varianten op de bovengenoemde systemen.
 

 

Duurzame energie

Wordt vervolgd en verder uitgewerkt. Vragen en opmerkingen zijn welkom: mail naar info@piode.nl